Nguyên tắc pháp quy cốt lõi về tuổi thọ thiết kế của bình áp lực
Trong hệ thống quản lý an toàn đối với thiết bị đặc biệt của nước ta, tuổi thọ thiết kế của bình chịu áp lực không có một niên hạn cố định thống nhất áp dụng cho tất cả các thiết bị. Theo “Quy trình giám sát kỹ thuật an toàn đối với bình chịu áp lực cố định” hiện hành cùng các quy định liên quan khác, nguyên tắc cốt lõi làTài liệu thiết kế phải quy định rõ thời hạn sử dụng theo thiết kế..
Điều này có nghĩa là tuổi thọ thiết kế của bình chịu áp lực được đơn vị thiết kế xác định thông qua tính toán tổng hợp ngay trong giai đoạn thiết kế, dựa trên các yếu tố như mục đích sử dụng cụ thể của thiết bị, môi chất làm việc, điều kiện vận hành cũng như đặc tính của vật liệu. Các quy định yêu cầu đơn vị chế tạo phải sản xuất theo đúng tài liệu thiết kế và ghi rõ niên hạn sử dụng thiết kế này trên nhãn mác sản phẩm cùng với sổ dữ liệu kỹ thuật.
Hướng dẫn của tiêu chuẩn kỹ thuật đối với tuổi thọ thiết kế
Khi xác định tuổi thọ thiết kế, đơn vị thiết kế cần tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia liên quan. Lấy loạt tiêu chuẩn GB/T 150 “Nồi áp lực” làm ví dụ, việc xác định tuổi thọ thiết kế cần xem xét tổng thể nhiều yếu tố kỹ thuật:
- Dư lượng ăn mòn: Căn cứ vào tính ăn mòn của môi chất và niên hạn sử dụng dự kiến, cần bố trí hợp lý lượng dư độ dày vật liệu để bù hao do ăn mòn.
- Tính năng của vật liệu: Lựa chọn vật liệu có khả năng duy trì lâu dài các tính chất cơ học và độ bền mỏi ở mức đủ cao tại nhiệt độ và áp suất thiết kế.
- Hình thức cấu trúc: Tránh xuất hiện tình trạng tập trung ứng suất nghiêm trọng nhằm nâng cao tuổi thọ mỏi của thiết bị.
Việc nghiêm túc tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật này là nền tảng bảo đảm cho bình chịu áp lực vận hành an toàn, tin cậy trong suốt tuổi thọ thiết kế.
Xem xét tuổi thọ thiết kế của các thiết bị tiêu biểu như bồn chứa khí
Bình chứa khí, với tư cách là một loại thiết bị áp lực phổ biến trong ngành công nghiệp, có tuổi thọ thiết kế là vấn đề được nhiều doanh nghiệp quan tâm. Thông thường, tuổi thọ thiết kế của các bình chứa khí nén thông dụng thường được quy định là10 năm, 15 năm hoặc 20 năm, nhưng đây không phải là tiêu chuẩn thống nhất theo quy định pháp luật.
Tuổi thọ thiết kế cụ thể của bồn chứa khí hoàn toàn phụ thuộc vào trạng thái khi xuất xưởng của nó.Bản vẽ thiết kế và tài liệu kỹ thuật. Nếu môi chất được lưu trữ có tính ăn mòn hoặc các đặc tính đặc biệt, đơn vị thiết kế có thể sẽ rút ngắn tuổi thọ thiết kế hoặc lựa chọn vật liệu với cấp độ cao hơn cùng các biện pháp chống ăn mòn tương ứng. Do đó, khi mua sắm và nghiệm thu, đơn vị sử dụng phải kiểm tra kỹ lưỡng niên hạn sử dụng thiết kế ghi trên nhãn thiết bị cũng như trong bản vẽ hoàn công.
Cơ chế xử lý sau khi đạt đến niên hạn sử dụng thiết kế
Khi bình chịu áp lực (bao gồm cả bồn chứa khí) đạt đến niên hạn thiết kế, điều đó không có nghĩa là thiết bị phải bị loại bỏ ngay lập tức. Các quy định của nhà nước đã đưa ra một lộ trình khoa học và tuân thủ pháp luật để kéo dài thời gian sử dụng của thiết bị:
- Đánh giá và kiểm tra an toàn: Đơn vị sử dụng phải ủy thác cho cơ quan kiểm định thiết bị đặc biệt có đủ năng lực tương ứng tiến hành đánh giá an toàn toàn diện và kiểm định định kỳ đối với thiết bị.
- Thực hiện thủ tục thay đổi: Nếu kết luận của công tác kiểm tra và đánh giá cho thấy thiết bị vẫn có thể tiếp tục sử dụng, đơn vị sử dụng phải xuất trình các báo cáo liên quan để nộp hồ sơ đề nghị cơ quan đăng ký sử dụng ban đầu thực hiện thủ tục điều chỉnh hoặc gia hạn niên hạn thiết kế.
- Rút ngắn chu kỳ kiểm traĐối với các thiết bị được phê duyệt cho phép kéo dài thời hạn sử dụng, cơ quan kiểm định thường căn cứ vào tình trạng thực tế của thiết bị để điều chỉnh giảm phù hợp chu kỳ kiểm định định kỳ tiếp theo nhằm tăng cường công tác giám sát an toàn.
Thông qua cơ chế quản lý vòng kín “thiết kế rõ ràng, kiểm định định kỳ, đánh giá khi hết hạn” này, vừa bảo đảm an toàn thiết yếu của các bình chịu áp lực, vừa thực hiện việc sử dụng hợp lý nguồn lực thiết bị.